سرطان سینه چیست؟ انواع، مراحل و روش های تشخیص و درمان

سرطان سینه یا پستان یکی از شایع ترین سرطان ها بین زنان است. که با رشد غیر طبیعی و کنترل نشده ی سلول های بافت سینه ایجاد میشود.
سرطان سینه در مراحل اولیه ممکن است بدون علائم روشن و واضح بروز پیدا کند به همین دلیل شناخت کامل روش های معاینه و چک آپ های مورد نیاز برای سرطان سینه بسیار ضروری است.

سرطان سینه چیست و چگونه به وجود می آید؟

سرطان سینه وقتی تشکیل میشود که سلول ها در یک یا هردو پستان به طرز غیرطبیعی رشد کنند تا تبدیل به تومور شوند. برخی از تومورها انقدر بزرگ میشوند که میتوان آن ها را احساس کرد، اما همه ی توده های پستان سرطانی نیستند. اگر هرگونه توده یا تغییراتی احساس کردید، باید توسط یک پزشک متخصص شرایط بدنی خود را بررسی کنید.

سرطان سینه معمولا در دو ناحیه زیر ایجاد میشود:

·       لوبول ها: غددی که شیر تولید میکنند.

·       مجراها: لوله های باریکی که شیر را از لوبول ها به نوک پیستان منتقل میکند.

انواع سرطان سینه:

انواع مختلفی از سرطان سینه وجود دارد و هرکدام در بخش های مختلفی از سینه بوجود میایند که هرکدام ویژگی مختص به خود را دارند.

آدنوکارسینوم : این نوع شایع ترین نوع سرطان سینه است. این سطان در قسمتی از سینه که شیر تولید و یا منتقل میشود، بوجود می اید. خود نوع آدنوکارسینوم به سه دسته تقسیم می شود:

کارسینوم مجاری شیری درجا: سلول های غیرطبیعی در ناحیه مجاری دیده میشود. این نوع معمولا سرطان نیست، اما امکان تبدیل شدن به سرطان را دارد.

سرطان مجاری شیری مهاجم: سلول های سرطانی از مجاری بیرون رفته و به درون بافت مجاور انتقال یافه و رشد کرده است.

کارسینوم لوبولار تهاجمی: هر پستان لوبول هایی دارد که مسئولیت تولید شیر را دارند. سرطان در این نوع از لوبول ها شروع و به بافت های مجاور گسترش میابد.

چند نوع غیر رایج دیگر سرطان عبارتند از:

سرطان پستان سه‌گانه منفی (TNBC): در این نوع، تومور تشکیل شده، فاقد گیرنده است – در واقع همون پروتئین هایی که پزشکان میتوانند انها را با داروها تطابق دهند. این عامل درمان سرطان را سخت تر میکند.

سرطان سینه تهاجمی: این نوع شایع نیست و و همراه با التهاب، وزش و قرمزی است. پوست روی ناحیه سینه هم نارنجی کمرنگ میشود.

علائم سرطان سینه چیست؟

سرطان سینه همیشه با ایجاد توده قابل لمس همراه نیست و در مراحل اولیه ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد.

علائم و تغییرات هشداردهنده می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

•     ایجاد توده یا ضخیم‌شدگی جدید در سینه

•       ایجاد توده در زیر بغل

•       تغییر اندازه یا شکل سینه

•      فرورفتگی یا تغییر ظاهر پوست سینه

•     قرمزی، ضخیم شدن یا پوسته‌پوسته شدن پوست

•     فرو رفتن جدید نوک پستان به داخل

•      تغییر شکل نوک پستان

•      ترشح غیرطبیعی از نوک پستان، به‌خصوص ترشح خونی

•   تورم یا تغییر غیرمعمول در بخشی از سینه

چه زمانی برای علائم سرطان سینه به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر متوجه یکی از موارد زیر شدید، بهتر است برای بررسی پزشکی اقدام کنید:

·       توده جدید در سینه یا زیر بغل

·       تغییر جدید در اندازه یا شکل سینه

·       تغییر پوست یا نوک پستان

·       ترشح غیرطبیعی از نوک پستان

·       تغییراتی که از بین نمی‌روند یا برای شما غیرعادی هستند

وجود این علائم به معنی ابتلا به سرطان نیست، اما تشخیص علت آن به بررسی پزشکی نیاز دارد.

عوامل موثر در ابتلا به سرطان سینه چیست؟

عوامل ابتلا به سرطان سینه به دو دسته تقسیم میشوند.

عوامل غیر قابل تغییر و اجتناب ناپذیر:

1. جنسیت: زنان به طول معمول بیشتر از مردان در معرض خطر سرطان پستان اند.

2. افزایش سن: زنان بالای 40 سال در خطر بیشتری قرار دارند.

3. ژنتیک

4. سابقه ی ابتلا به سرطان

5. قاعدگی: شروع زودهنگام قاعدگی خطر ابتلا را افزایش میدهد

6. تراکم بافت پستان

7. قرارگیری در معرض اشعه های مضر

عوامل مرتبط با سبک زندگی و قابل اصلاح:

1. مصرف الکل

2. اضافه وزن و چاقی

3. کم تحرکی و عدم فعالیت بدنی

4. مصرف استروژن و پروژسترون

5. مصرف قرص های ضد بارداری و هورمونی

6. سیگار

7. مصرف فست فود و غذاهای ناسالم

سرطان سینه چگونه ایجاد میشود؟

سرطان پستان با تغییر ژنتیکی در DNA سلول های طبیعی پستان رخ میدهد و باعث رشد کنترل نشده و تقسیم سلولی نامنظم سلول های سینه میشود. بخشی از این جهش های ژنتیکی ارثی و از والدین به فرزند میرسند اما بخش بسیار قابل توجه تری در طول زندگی و در اثر عوامل محیطی به وجود می آیند.

بر اساس داده‌های به‌روز انجمن سرطان آمریکا (American Cancer Society)، تنها حدود ۱۰ درصد از موارد سرطان سینه ناشی از جهش‌های ارثی هستند؛ در حالی که حدود ۹۰ درصد موارد به جهش‌های اکتسابی که فقط در سلول‌های توموری رخ می‌دهند مربوط می‌شوند. هنوز به‌طور کامل مشخص نیست که چرا و چگونه برخی عوامل خطر این جهش‌ها را ایجاد می‌کنند، هرچند نقش هورمون‌ها (به‌ویژه استروژن) در بسیاری از موارد سرطان سینه پررنگ است.

دو دسته از ژن ها بیشترین اثر را در ابتلا به سرطان سینه دارند:

پروتوآنکوژن‌ها (Proto-oncogenes)

پروتوآنکوژن‌ها ژن‌های طبیعی‌ای هستند که به رشد و تقسیم سالم سلول کمک می‌کنند. وقتی این ژن‌ها دچار جهش می‌شوند یا تعداد نسخه‌های آن‌ها در سلول بیش از حد افزایش می‌یابد، می‌توانند به آنکوژن تبدیل شوند؛ یعنی نسخه‌ای «روشن و خاموش‌نشدنی» از همان ژن که سیگنال رشد سلولی را بدون توقف صادر می‌کند و می‌تواند به سرطان منجر شود.

ژن‌های سرکوب‌گر تومور (Tumor Suppressor Genes)

این ژن‌ها در حالت طبیعی نقش «ترمز» را دارند: سرعت تقسیم سلولی را کنترل می‌کنند، آسیب‌های DNA را ترمیم می‌کنند و در صورت لزوم فرمان مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلول را صادر می‌کنند. مهم‌ترین نمونه آن‌ها ژن TP53 است که در بیش از نیمی از تمام سرطان‌های انسانی به‌نوعی دچار اختلال شده است. وقتی هر دو نسخه یک ژن سرکوب‌گر تومور (نسخه به‌ارث‌رسیده از پدر و مادر) غیرفعال شوند، سلول کنترل خود بر رشد را از دست می‌دهد.

شناخته‌شده‌ترین ژن‌های سرکوب‌گر تومور مرتبط با سرطان سینه عبارت‌اند از:

• BRCA1 و BRCA2 — جهش در این دو ژن به‌شدت خطر سرطان سینه و تخمدان را افزایش می‌دهد.

• TP53 و PTEN — با افزایش قابل‌توجه خطر ابتلا به چند نوع سرطان از جمله سرطان سینه مرتبط‌اند.

• PALB2، ATM، CHEK2 — جهش در این ژن‌ها خطر ابتلا را به‌صورت متوسط افزایش می‌دهد.

سرطان سینه چگونه تشخیص داده می شود؟

روش های های به روز و متفاوتی برای تشخیص سرطان سینه و چک آپ های سالیانه ی پستان وجود دارد.

1. ماموگرافی

ماموگرافی یک ازمایش غیرتهاجمی است. در ماموگرافی از از اشعه ایکس ری استفاده میشود تا از قسمت سینه عکس گرفته شود. ماموگرافی یک روش غیر تهاجمی است و اگر در آن مورد مشکوکی مشاهده شود عکس برداری و موارد تکمیلی برای بررسی دقیق تر ادامه خواهد یافت.

در روش ماموگرافی نمیتوان تشخیص داد که آیا هر توده ای سرطانی است یا خیر.

2. سونوگرافی پستان

سونوگرافی سینه یک تست غیرتهاجمی است که از اشعه ای استفاده نمیشود. در این روش با استفاده از ارتشاعات خاص از سینه شما عکس برداری میکند. این روش به ما کمک میکند که توده ها و موارد غیرطبیعی را شناسایی کنیم.

1. ام آر آی یا MRI سینه

تصویر برداری رزونانس مغناطیسی یا همان MRI ، یک روش ازمایش غیرتهاجمی است که از اشعه ای استفاده نمیشود. در این روش با استفاده از امواج رادیویی و مغناطیس از سینه شما عکس برداری میشود. این آزمایش میتواند نشان بدهد که ایا تغییر غیرعادی ای در رگ های خونی سینه ی شما وجود دارد یا خیر.

1. نمونه برداری

صحیح ترین روش برای سرطان سینه، نمونه برداری است. این یک روش تهاجمی است که معمولا اگر در تست های قبلی مورد مشکوکی دیده شود، انجام میشود.

طبیعی است که در هنگام نمونه برداری مضطرب باشید، اما بر اساس تحقیق درمان جراحت کنونی، در سال 2020، حدود 70% نمونه برداری های سینه سرطان کشف نمیشود.

در نمونه برداری، تیم درمانی شما نمونه بافت کوچکی را برای بررسی احتمال وجود سلول های سرطانی در ازمایشگاه جمع اوری میکنند. سه مدل برای نمونه برداری وجود دارد:

• نمونه برداری با سونوگرافی: از سونوگرافی استفاده میشود تا اجزای داخلی سینه مشاهده شد. سپس تیم شما سوزنی را به داخل سینه وارد میکند تا بتوانه نمونه برداری را انجام دهد.

• نمونه برداری با ام آر آی: از ام ار ای استفاده میشوئ تا اجزای داخلی سینه مشاهده شود. سپس تیم شما سوزنی را به داخل سینه وارد میکند تا بتوانه نمونه برداری را انجام دهد.

1. نمونه برداری با رادیوسرجری استریوتاکتیک: برای مشاهده داخل سینه، از پرتو های ایکس با دوز پایین استفاده میشود. شما در حالی که نشسته اید و سینه داخل دستگاه ماموگرافی قرار دارد، تیم درمانی سوزنی را برای برداشتن نمونه بافت به داخل سینه وارد میکند.

پس از نمونه برداری ها، پزشکان نمونه های شما را بررسی میکنند و کشفیات خود را در گزارش پاتولوژی ثبت میکنند.

 اگر تشخیص داده شد که شما مبتلا به سرطان سینه هستید، ممکن است نیاز باشد که از غدد لنفاوی شما نیز نمونه برداری شود. اگر سرطان سینه پخش شده باشد، باید در مراحل اول نزدیک غدد لنفاوی پخش شده باشد.

غدد لنفاوی ساختاری لوبیا شکل هستند که در سراسر بدن شما قرار دارند. این غده ها مایعی به نام لنف را در بدن شما به گردش در میاورد، پاکسازی میکند تا با عفونت مبارزه کرده و مواد زائد را دفع کند. غدد لنفاوی اغلب سلول های سرطانی را که از ناحیه سینه شما پخش شده است را به دام می اندازد.

نمونه برداری از این غده نشان میدهد که سرطان پخش شده است یا نشده است. همچنین میتواند هر غده لنفاوی را که نیاز به جداسازی دارد را شناسایی کند. برای این نمونه برداری دو روش وجود دارد:

• نمونه برداری مرکزی با سونوگرافی: در این روش از سونوگرافی برای بررسی غدد لنفاوی استفاده میشود. تیم مراقبتی، سوزنی را به سمت غده می برد تا نمونه برداری را انجام دهد.

• نمونه برداری سوزنی با سونوگرافی: تیم مراقبتی شما، یک سوزن ظریف را به داخل غده میبرد و نمونه کوچکتری را جمع اوری میکند.

 مراحل و درجه بندی سرطان سینه

پزشکان سرطان را با استفاده از درجات و گریدهای مختلف نام گزاری میکنند. این درجات نشان میدهد که چه مقدار سرطان در بدن شما وجود دارد، ممکن است چه مقدار پخش شود، و چه مقدار ممکن است رشد کند.

این درجان به ما کمک میکند که متئجه شویم سرطان به چه اندازه خطرناک است.

درجه های سرطان سینه از 0 تا 4 رتبه بندی میشود. هرچقدر که شماره پایین تر باشد، سرطان راحتر درمان میشود.

روش هایی که پزشکان استفاده میکنند تا بفهمند سرطان در کدام درجه است عبارتند از:

1. تست فیزیکی

2. عکس برداری مانند ماموگرافی و ام ار ای

3.   اندازه تومور

1. تشخیص گستردگی سرطان به غده های لنفاوی و یا نواحی دیگر بدن

2.   نمونه برداری، پزشکان یک نمونه بافت از توموریا غدد لنفاوی برمیدارند و زیر میکروسکپ برای بررسی قرار میدهند.

3. بررسی کردن طبیعی بودن یا غیرطبیعی بودن سلول های سرطانی را بررسی میکنند

4. پیدا کردن تومور به گیرنده خود که نوعی پروتئین است که میتواند با داروها تطبیق پیدا کند.

تمامی این مراحل باعث میشود گرید های سرطان سینه پروسه ای بسیار سخت و پیچیده باشد. بهتر است که از دکتر خود بپرسید که سرطان شما در چه مرحله است و توضیحات تکمیلی را نیز بازگو کند.

بر اساس گستردگی، سرطان سینه به سه دسته میتواند تقسیم شود:

محدود: در این مرحله، سرطان خارج از بافت سینه پخش نشده است.

ناحیه ای: در این مرحله، سرطان نزدیک غدد لنفاوی یا بافت های نزدیک پخش شده است.

گسترده: در این مرحله، سرطان به ناحیه های دیگر بدن مثل استخوان، کبد، شش ها و یا مغز سرایت کرده است. 

هورمون های گیرنده و سرطان سینه در آزمایش ها

سلول های سرطانی گاهی اوقات نوعی پروتئین در سطح خود دارند  که به آنها گیرنده میگویند. هورمون ها (مواد شیمیایی در بدن که به عنوان پیام رسان عمل میکنند) میتوانند به این پروتئین ها متصل شوند و به سرطان دستور رشد دهند.

پزشکان سلول های سرطان سینه را برای یافتن گیرنده هایی که به هورمون های استروژن و پروژسترون متصل هستند، آزمایش میکنند.

اگر سلول های سرطانی، گیرنده های استروژن داشته باشد، ER مثبت است.

اگر سلول های سرطانی، گیرنده های پروژسترون داشته باشد،  PRمثبت است.

اگر سلول های سرطانی، یک یا هردو گیرنده هورمون را داشته یاشند، گیرنده هورومون مثبت است.

اگر هیچکدام را نداشته باشد، گیرنده هورمون منفی است.

وقتی تومورها گیرنده دارند، پزشکان میتوانند با داروهایی برای اتصال انها به گیرنده ها و مسدود کردن هورمون ها استفاده کنند.

HER2

HER2 مخفف " گیرنده فاکتور رشد اپیدرمی انسانی 2" است. این پروتئین باعث میشود رشد سول های سرطان سریعتر شود.

اگر سطح HER2 بالاتر از حد معمول باشد، سرطان سینه HER2  مثبت نامیده میشود. پزشکان میتوانند از داروهایی برای هدف قرار دادن این هورمون استفاده کنند تا سرطان را از بین ببرند.

اگر سرطان سینه هیچ گیرنده هورمونی یا HER2 نداشته باشد، سه گانه منفی نامیده میشود.

امار بهبود سرطان سینه

حدود 92% زنان حداقل تا 5 سال پس از تشخیص سرطان زنده می مانند. و اگر سرطان قبل از اینکه در بدن گسترده شود، تشخیص داده شود این امار حتی تا 99% هم بالا می رود.

مهم است بدانید این امارها میانگین های اماری هستند و ما نمیتوانیم پیش بینی کنیم که برای هر انسان دقیقا چه اتفاقی رخ میدهد.

شایعات پر تکرار درباره ی سرطان سینه:

سوتین های سیم دار و بستن سوتین یا لباس زیر زنانه باعث سرطان میشود:

این یکی از قدیمی‌ترین شایعات هست که ادعا می‌کنه فشار سیم سوتین جلوی تخلیه لنفاوی رو می‌گیره و سموم رو در بافت پستان جمع می‌کنه. هیچ مطالعه علمی معتبری این ارتباط رو تأیید نکرده؛ نوع لباس زیر تأثیری بر بروز سرطان سینه نداره.

مسواک نزدن آقایان باعث سرطان سینه در زنان است:

این جمله هم یکی از بی اساس ترین شایعات در سرطان سینه است که فقط جهت تبلیغات دندانپزشکی در اینترنت رواج پیدا کرده است.

دئودورانت و ضد تعریق زیر بغل باعث ایجاد سرطان سینه میشود:

این شایعه بر این فرض استواره که مواد شیمیایی این محصولات (مثل آلومینیوم) از طریق پوست جذب شده و در بافت پستان تجمع پیدا می‌کنن. مؤسسه ملی سرطان آمریکا (NCI) و سایر مراجع معتبر بارها اعلام کردن که شواهد علمی کافی برای اثبات این ارتباط وجود نداره.

لیزر بدن باعث ایجاد سرطان سینه میشود:

این شایعه نیز از لحاظ علمی اثبات نشده است و فقط کافی ست لیزر را در کلینیک امن و با اپراتور مطمئن انجام دهید.

درمان سرطان سینه چگونه است؟

روش درمان به نوع سرطان، مرحله بیماری، وضعیت گیرنده‌های هورمونی و HER2، شرایط عمومی فرد و عوامل دیگر بستگی دارد. بسیاری از بیماران ممکن است به ترکیبی از چند روش درمانی نیاز داشته باشند.

روش‌های اصلی درمان عبارت‌اند از:

جراحی

جراحی می‌تواند شامل برداشتن تومور و حفظ پستان یا برداشتن کامل پستان باشد. در برخی موارد، غدد لنفاوی نزدیک نیز بررسی یا نمونه‌برداری می‌شوند.

پرتو درمانی

در پرتودرمانی از پرتوهای پرانرژی برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود و در برخی بیماران پس از جراحی انجام می‌شود.

شیم ‌درمانی

شیمی درمانی با استفاده از داروهایی انجام می‌شود که رشد یا تکثیر سلول‌های سرطانی را متوقف می‌کنند. بسته به شرایط بیمار، ممکن است قبل یا بعد از جراحی انجام شود.

هورمون درمانی

در سرطان‌هایی که گیرنده‌های هورمونی مانند ER یا PR دارند، ممکن است هورمون‌درمانی بخشی از برنامه درمانی باشد.

درمان هدفمند

در برخی سرطان‌ها مانند سرطان HER2 مثبت، داروهای هدفمند می‌توانند پروتئین یا مسیر خاصی را که در رشد سلول سرطانی نقش دارد هدف قرار دهند.

ایمونوتراپی

در برخی انواع سرطان سینه، از جمله بعضی موارد سرطان سه‌گانه منفی، ممکن است ایمونوتراپی در برنامه درمانی قرار گیرد.

انتخاب روش درمان باید توسط پزشک و بر اساس شرایط اختصاصی بیمار انجام شود

آیا می‌توان از سرطان سینه پیشگیری کرد؟

هیچ روشی نمی‌تواند خطر ابتلا را برای همه افراد به صفر برساند، اما برخی اقدامات می‌توانند به کاهش خطر کمک کنند:

·       داشتن فعالیت بدنی منظم

·       حفظ وزن در محدوده سالم

·       محدود کردن مصرف الکل

·       توجه به سابقه خانوادگی و عوامل ژنتیکی

·       انجام غربالگری متناسب با میزان خطر

·       مراجعه به پزشک در صورت مشاهده تغییرات غیرطبیعی

افرادی که سابقه خانوادگی قوی یا خطر ژنتیکی بالایی دارند، ممکن است به ارزیابی و مشاوره تخصصی نیاز داشته باشند.

روش های معاینه سینه در خانه:

معاینه خودآزمایی سینه (Self Breast Exam) روشی ساده برای آشنایی با شکل و بافت طبیعی سینه‌هاست تا هرگونه تغییر غیرعادی سریع‌تر تشخیص داده شود؛ گرچه طبق آخرین رویکرد انجمن سرطان آمریکا، این روش جایگزین ماموگرافی و معاینات پزشکی دوره‌ای نیست و صرفاً نقش «آگاهی از وضعیت طبیعی بدن» را ایفا می‌کند. این معاینه در سه مرحله انجام می‌شود:

نخست، در حالت ایستاده مقابل آینه، با دست‌های آزاد در کنار بدن، بالای سر و روی کمر، سینه‌ها از نظر تغییر شکل، تورم، فرورفتگی پوست یا نوک سینه بررسی می‌شوند؛ سپس در حالت خوابیده به‌پشت با یک بالش زیر شانه، با نوک سه انگشت و فشار سبک تا محکم، کل سینه و ناحیه زیر بغل به‌صورت دایره‌ای یا خطی لمس می‌شود تا هرگونه توده یا سفتی غیرعادی احساس گردد؛ و در نهایت زیر دوش حمام، به‌دلیل لغزندگی پوست خیس، همین لمس با انگشتان تکرار و نوک سینه از نظر ترشح غیرطبیعی بررسی می‌شود. توصیه می‌شود این معاینه هر ماه و ترجیحاً چند روز پس از پایان قاعدگی (زمانی که سینه‌ها کمتر حساس و متورم‌اند) انجام شود و در صورت مشاهده هرگونه توده، ترشح یا تغییر پوستی، بلافاصله به پزشک مراجعه شود.

منابع:

Breast cancer diagnosis, cancer.net

Understanding a breast cancer diagnosis, American cancer society

Breast cancer, National cancer institute

Breast cancer stages, American cancer society

Breast cancer stages, Breastcancer.org

Breast cancer stages and staging, Susan G.Komen