دستگاه پت اسکن (PET Scan) یکی از دقیقترین روشهای تصویربرداری برای تشخیص زودهنگام تودهها و بررسی میزان گستردگی بیماری در بدن است. از آنجا که این دستگاه بر اساس میزان مصرف قند در سلولهای بدن کار میکند، کوچکترین اشتباه دررژیم غذایی قبل از پت اسکن میتواند نتایج عکسها را به شدت تغییر دهد.
در این مقاله، به زبان ساده تمام شرایط و مراقبت های قبل از پت اسکن را بررسی میکنیم تا با خیالی آسوده و بدون استرس برای تصویربرداری آماده شوید.
دستورالعمل روز انجام پت اسکن
آمادگیهای ضروری پیش از پتاسکن:
ناشتا بودن: حداقل ۶ ساعت پیش از زمان تزریق رادیودارو از خوردن غذا خودداری کنید. نوشیدن آب ساده و مصرف داروهای روزانه بلامانع است.
هیدراتاسیون: در صورت نداشتن منع پزشکی، دو ساعت پیش از زمان تزریق، دو لیوان آب (هر کدام حدود ۲۵۰ سیسی) بنوشید.
همراه: ترجیحاً یک نفر همراه با خود داشته باشید.
مدارک پزشکی: به همراه داشتن موارد زیر الزامی است:
تمام مدارک پزشکی شامل گزارش پاتولوژی، خلاصه پروندههای بستری، شرح عمل جراحی و آزمایشهای مرتبط.
تصاویر (CD) و گزارش تمام تصویربرداریهای پیشین (سیتیاسکن، امآرآی، سونوگرافی، اسکن استخوان و پتاسکنهای قبلی).
نکته مهم: ارائه تصاویرِ پیش از آغاز درمان (جراحی یا دارودرمانی) برای مقایسه دقیق توسط پزشک حیاتی است؛ در صورت عدم ارائه این مستندات، امکان بررسی تغییرات و تفسیر دقیق اسکن فعلی محدود خواهد شد.
داروها: لیست داروهای مصرفی و داروهایی که باید طبق برنامه در آن روز استفاده کنید را به همراه داشته باشید.
تغذیه: یک وعده غذای سبک برای پس از انجام اسکن همراه بیاورید.
پوشش: با توجه به سرمای محیط بخش تصویربرداری، حتماً لباس گرم همراه داشته باشید.
قبل از پت اسکن چه باید کرد؟ (اقدامات ۲۴ ساعت قبل)
از حدود ۲۴ ساعت پیش از تصویربرداری، بدن شما باید در آرامش کامل باشد تا عملکرد سلولها به حالت طبیعی خود برسد. رعایت نکات زیر برای دستیابی به بهترین نتیجه ضروری است:
پرهیز از فعالیت بدنی: حداقل ۲۴ تا ۴۸ ساعت پیش از زمان تعیینشده، از انجام ورزشهای سنگین، دویدن و فعالیتهای فیزیکی طاقتفرسا خودداری کنید.
دوری از سرما: قرار گرفتن در معرض هوای سرد موجب فعالسازی «بافت چربی قهوهای» در بدن میشود که کیفیت تصاویر را بهشدت کاهش میدهد. در فصول سرد، حتماً لباس گرم بپوشید و در مسیر مراجعه به مرکز، از باز کردن پنجره خودرو خودداری کنید.
ممنوعیت مصرف دخانیات و کافئین: مصرف الکل، سیگار، چای و قهوه از ۱۲ تا ۲۴ ساعت پیش از اسکن ممنوع است.
پرهیز از جویدن آدامس: جویدن آدامس (حتی انواع بدون قند) به دلیل تحریک و درگیر کردن عضلات فک، از ۲۴ ساعت پیش از اسکن ممنوع است.
در کودکانی که همکاری لازم را برای بیحرکتی ندارند، ممکن است نیاز به بیهوشی سبک کوتاهمدت باشد.
در ضمن اگر نیاز به گرفتن نوبت پت اسکن در شهرهای دیگر دارید، صفحات پایین راهنمای شما هستند:
قبل از پت اسکن چی بخوریم؟ (رژیم غذایی ۲۴ ساعت قبل)
بیشترین دغدغه بیماران این است که قبل از پت اسکن چی بخوریم؟ قانون طلایی این است: مصرف غذاهای با پروتئین بالا مجاز است، اما مصرف قند و نشاسته (کربوهیدرات) باید به صفر برسد.
جدول رژیم غذایی قبل از پت اسکن
دستهبندی | خوراکیهای مجاز (بدون قند و نشاسته) | خوراکیهای ممنوع (پرهیز مطلق) |
غذاهای اصلی | انواع گوشت (مرغ، ماهی، گوسفند)، تخممرغ، ژامبون | برنج، انواع نان، ماکارونی، سیبزمینی، سوپ رشتهدار، حبوبات، ذرت |
لبنیات و چربی | پنیر، کره، روغن زیتون، شیر و ماست (حداکثر ۳ نوع در روز) | شیرکاکائو، بستنی، شیرهای طعمدار |
تنقلات و سبزیجات | سالاد سبز (مثل کاهو و خیار بدون حبوبات) | شیرینی، شکلات، آدامس، عسل، مربا، آجیل، کره بادامزمینی، نعناع |
نوشیدنیها | آب ساده به میزان دلخواه | آبمیوه، نوشابه، ماءالشعیر، الکل، شربت، چای و قهوه |
نمونه برنامه غذایی روز قبل از اسکن
صبحانه: تخممرغ آبپز یا املت گوجهفرنگی + پنیر (بدون مصرف حتی یک لقمه نان).
ناهار: استیک گوشت، مرغ یا ماهی کبابشده + سالاد سبز با روغن زیتون.
شام: ژامبون ساده گوشت یا جوجه کباب (بدون برنج و نان).
خوردن گوجه قبل از پت اسکن مجاز است؟
بله. گوجهفرنگی کربوهیدرات بسیار پایینی دارد. شما میتوانید در وعدههای غذایی خود (مثلاً به عنوان صبحانه) از املت گوجهفرنگی و پنیر، یا برشهای نازک گوجهفرنگی استفاده کنید. فقط به یاد داشته باشید که خوردن آن همراه با نان ممنوع است.
خوردن میوه قبل از پت اسکن چطور؟
خیر. مصرف انواع میوهها، کمپوتها و آبمیوههای طبیعی یا صنعتی از ۲۴ ساعت قبل از اسکن کاملاً ممنوع است. میوهها حاوی قند طبیعی هستند که در فرآیند جذب داروی پت اسکن اختلال ایجاد میکنند.
در ضمن اگر نیاز به گرفتن نوبت پت اسکن در شهرهای دیگر دارید، صفحات پایین راهنمای شما هستند:
شرایط قبل از پت اسکن برای بیماران دیابتی (دستورالعمل ۴۸ ساعته)
اگر دیابت دارید،آمادگی برای پت اسکن حساسیت بیشتری دارد. قند خون شما در روز اسکن باید حتماًزیر ۲۰۰ میلیگرم در دسیلیتر باشد. اگر قند خونتان بالاتر باشد، نوبت شما لغو خواهد شد.
۴۸ ساعت قبل از اسکن:
قرص متفورمین:در صورتی که داروی متفورمین مصرف میکنید، آن را قطع نکنید و در مورد سایر داروهای دیابت حتماً با پزشک مرکز هماهنگ کنید.
قند خون خود را به صورت منظم در خانه کنترل کنید.
روز انجام اسکن:
بیماران با نوبت صبح: از نیمه شب به بعد ناشتا باشید و از تزریق دوز انسولین صبحگاهی خودداری کنید. همچنین از مصرف قرصهای ضدقند خوراکی در حالت ناشتا بپرهیزید، زیرا ممکن است باعث افت شدید قند خون شود.
بیماران با نوبت عصر: ۶ ساعت قبل از تزریق داروی پت اسکن، یک صبحانه سبک (از لیست غذاهای مجاز) بخورید و انسولین یا قرص خود را طبق دستور مصرف کنید. توجه داشته باشید که از زمان تزریق انسولین تا تزریق داروی اسکن، باید حداقل ۱۲ ساعت فاصله باشد.
پمپ انسولین: اگر پمپ انسولین دارید، چهار ساعت قبل از تزریق آن را خاموش کرده یا در وضعیت ناشتا قرار دهید. در غیر اینصورت، در زمان مراجعه میزان انسولین دریافتی در طی چهار ساعت گذشته را اعلام فرمایید.
محلول قند: در صورتی که سابقه افت قند خون دارید، حتماً یک محلول قند خوراکی همراه خود داشته باشید تا در مواقع ضروری (با اطلاع پرسنل) مصرف کنید.
مراقبت های روز انجام پت اسکن (در مرکز تصویربرداری)
ناشتایی کامل: از ۶ ساعت قبل از ساعت نوبت خود، هیچگونه مواد غذایی مصرف نکنید (برای کودکان ۴ ساعت ناشتایی کافی است).
آب فراوان بنوشید: در زمان ناشتایی، نوشیدن آب ساده به میزان دلخواه بسیار مفید است. توصیه میشود دو ساعت قبل از تزریق، دو لیوان آب بنوشید.
تخلیه مثانه: بلافاصله قبل از انجام تصویربرداری باید مثانه خود را به طور کامل تخلیه کنید.
چکلیست نهایی: روز اسکن چه چیزهایی همراه داشته باشیم؟
برای جلوگیری از هرگونه تأخیر در روز مراجعه، حتماً موارد زیر را چک کنید:
مدارک پزشکی: همراه داشتن تمامی مدارک از جمله گزارش پاتولوژی، شرح عمل جراحی، آزمایشها، و کلیه تصویربرداریهای قبلی (سونوگرافی، سیتی اسکن، امآرآی) الزامی است.
سیدی (CD) اسکنهای قبلی: اگر قبلاً پت اسکن انجام دادهاید، حتماً سیدی تصاویر و گزارش آن را همراه بیاورید؛ در غیر این صورت مقایسه اسکن جدید با قبلی امکانپذیر نخواهد بود.
یک نفر همراه: داشتن یک نفر همراه بزرگسال الزامی است. (از آوردن کودکان زیر ۱۸ سال و خانمهای باردار جداً خودداری کنید).
لباس گرم و راحت: لباسی بپوشید که در آن احساس سرما نکنید و هیچگونه دکمه فلزی یا زیپ نداشته باشد.
غذای سبک: یک وعده غذای سبک همراه خود داشته باشید تا بلافاصله پس از اتمام اسکن میل کنید.
لیست داروها: لیستی از تمام داروهای مصرفی خود را به همراه داشته باشید. (از آوردن اشیای ارزشمند و زیورآلات خودداری کنید).
نکات مهم:
موارد زیر را حتماً در زمان نوبتدهی به پذیرش اطلاع دهید:
بارداری، مشکوک به بارداری، شیردهی
ابتلا به دیابت وابسته به انسولین
ابتلا به دیابت غیر وابسته به انسولین
بیماران دیابتی که قبل از مصرف دوز صبح قرص و بعد از برخاستن از خواب قند ناشتای بالای ۱۵۰ میلیگرم در دسیلیتر دارند
وزن بالای ۱۰۰ کیلوگرم
زمان آخرین جراحی/بیوپسی
زمان آخرین شیمیدرمانی
زمان آخرین پرتودرمانی
سابقه هرگونه حساسیت به ویژه در مورد مصرف مواد حاجب خوراکی و وریدی
تشنج، اضطراب
ناتوانی در دراز کشیدن به پشت به مدت حداقل ۱۵ دقیقه به هر دلیل (درد، سرفههای شدید، تشنج، استفراغ، …)
ترس از مکان بسته
هر گونه سابقه پزشکی قبلی
ناتوانی در کنترل ادرار و مدفوع
نداشتن همراه
توجه: از آوردن کودکان و خانمهای باردار به عنوان همراه جدا خودداری فرمایید.
توجه: از آوردن زیورآلات و اشیای ارزشمند جدا خودداری فرمایید.
توجه: در صورتی که به هر دلیل قادر به حضور در مرکز در زمان تعیین شده نیستید، تا ۴۸ ساعت قبل مرکز را مطلع فرمایید. در غیر این صورت مرکز مسئولیتی در خصوص عودت وجه نخواهد داشت.
عوارض جانبی و ایمنی:
مقدار قند نشاندار و ماده رادیواکتیوی که به شما تزریق میشود بسیار اندک است که در مقایسه با فواید حاصل از اسکن، اثرات نامطلوب بسیار ناچیزی دارد. تا کنون عارضه جانبی از تزریق قند نشاندار گزارش نشده است. البته در صورتی که در وضعیت بارداری (حتی مشکوک به آن) یا شیردهی هستید، فرد باردار یا کودک زیر ۱۸ سال شما را همراهی میکند یا با شما زندگی میکند، در زمان اخذ نوبت حتماً اطلاع دهید.
دیدگاهها و پرسشها