ریه ها اندامی است که ما با استفاده از ان می توانیم تنفس کنیم؛ و سرطان ریه به رشد غیر قابل کنترل سلول های غیرطبیعی در یک یا هردو قسمت ریه های بدن گفته می شود که قابلیت رشد و متاستاز به سایر اندام های بدن را نیز دارد.
ریه ها در قسمت بالایی قفسه سینه بدن ما قرار دارند. ریه ها اکسیژن را به بدن می رسانند و کربن دی اکسید و سایر گازهای مضر را ازبین میبرد. ریه ها شامل رگ های خونی، مجراهای هوایی (نایژه و نایژک ها) و کیسه های هوایی (آلوئول ها) است.
ریه سمت چپ 2 لوبی و به دلیل حضور قلب در سمت چپ بدن به طور طبیعی کوچکتر از ریه راست است. هنگام تنفس، هوا از طریق دهان یا بینی وارد می شود و از طریق نای وارد ریه های شما می شود. نای به لوله هایی به نام نایژه تقسیم می شود که وارد ریه ها شده و به قسمت های کوچکتر تقسیم می شوند و به شاخه های کوچکتری به نام نایژک تبدیل می شوند. در انتهای نایژک ها کیسه های هوایی کوچکی وجود دارد که به آلوئول (حبابک) معروف هستند. آلوئول ها از هوای استنشاق شده اکسیژن را جذب می کنند و هنگام بازدم دی اکسید کربن را از خون خارج می کنند.
یک لایه پوشش نازک به نام پلوره ریه ها را احاطه کرده است. پلورا از ریه های شما محافظت می کند و به آنها کمک می کند تا در حین تنفس منبسط و منقبض شوند و در مقابل دیواره قفسه سینه بلغزانند. در پایین ریه ها، یک عضله نازک و گنبدی شکل به نام دیافراگم، قفسه سینه را از شکم جدا می کند. هنگام تنفس، دیافراگم به سمت بالا و پایین حرکت می کند و هوا را مجبور به ورود و خروج از ریه می کند.
انواع سرطان ریه:
سرطان ریه بر اساس ظاهر سلول‌های سرطانی زیر میکروسکوپ به دو گروه اصلی تقسیم میشود. نوع سرطان روی سرعت پیشرفت بیماری و روش درمان اثر زیادی دارد.
۱. سرطان ریه‌ی سلول غیرکوچک (NSCLC)
این شایع‌ترین نوع است و حدود ۸۰ تا ۸۵ درصد موارد را شامل میشود. معمولاً کندتر از نوع سلول کوچک رشد میکند و سه زیرگروه اصلی دارد:
آدنوکارسینوما: شایع‌ترین نوع سرطان ریه است (حدود ۴۰ درصد موارد). معمولاً در بخش‌های بیرونی ریه شکل می‌گیرد. در افراد غیرسیگاری، زنان و افراد جوان‌تر هم دیده میشود. در این نوع، آزمایش ژنتیکی تومور اهمیت زیادی دارد. اگر جهش‌هایی مانند EGFR یا ALK پیدا شود، درمان هدفمند با داروهای خوراکی ممکن است بسیار مؤثر باشد.
کارسینوم سلول سنگفرشی (اسکواموس): حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد موارد را تشکیل می‌دهد. ارتباط نزدیکی با سیگار دارد. معمولاً در بخش مرکزی ریه و نزدیک نایژه‌های اصلی ایجاد میشود و به همین دلیل ممکن است زودتر با سرفه یا خلط خونی خود را نشان دهد.
کارسینوم سلول بزرگ: حدود ۱۰ درصد موارد است. در هر قسمتی از ریه ممکن است ایجاد شود و معمولاً سریع‌تر از دو نوع دیگر رشد میکند.
۲. سرطان ریه‌ی سلول کوچک (SCLC)
حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد موارد را شامل میشود و تقریباً همیشه با مصرف سیگار مرتبط است. این نوع بسیار سریع رشد میکند و اغلب در زمان تشخیص به سایر اندام‌ها گسترش یافته است. به‌جای مراحل I تا IV، معمولاً به دو مرحله‌ی محدود (بیماری فقط در یک سمت قفسه‌ی سینه) و گسترده تقسیم میشود. شیمی‌درمانی، پرتودرمانی و ایمونوتراپی درمان‌های اصلی آن هستند و جراحی کمتر کاربرد دارد.
۳. انواع کمتر شایع
تومورهای کارسینوئید ریه: کمتر از ۵ درصد موارد را تشکیل می‌دهند. از سلول‌های عصبی-هورمونی ریه منشأ می‌گیرند. بیشتر آنها کند رشد می‌کنند و در صورت تشخیص زودهنگام، با جراحی نتیجه‌ی خوبی دارند.
مزوتلیوما: سرطان پرده‌ی جنب (غشای پوشاننده‌ی ریه) است، نه خود بافت ریه. اما چون در ناحیه‌ی ریه ایجاد میشود، معمولاً کنار سرطان ریه از آن نام برده میشود. مهم‌ترین عامل خطر آن تماس با آزبست است.
یک نکته‌ی مهم
اگر سرطانی از اندام دیگری، مثلاً پستان یا روده، به ریه گسترش یابد، به آن سرطان ریه گفته نمی‌شود. به آن متاستاز ریوی می‌گویند و بر اساس اندام اولیه درمان میشود.
نقل‌قول
سرطان ریه به طور متوسط یکی از مرگبار ترین انواع سرطان در جهان است.
غربالگری سرطان ریه
اگر همه‌ی شرایط زیر را دارید، بهتر است درباره‌ی غربالگری سرطان ریه با پزشک مشورت کنید:
· سن شما بین ۵۰ تا ۸۰ سال است.
· در حال حاضر سیگار می‌کشید یا کمتر از ۱۵ سال از ترک سیگارتان گذشته است.
· سابقه‌ی مصرف سیگار شما دست‌کم ۲۰ پاکت-سال است (برای مثال، روزی یک پاکت به مدت ۲۰ سال یا روزی دو پاکت به مدت ۱۰ سال).
اگر سرطان ریه در مراحل اولیه و پیش از سرایت به سایر اندام‌ها تشخیص داده شود، احتمال درمان موفق بسیار بیشتر است. بر اساس آمار مؤسسه‌ی ملی سرطان آمریکا (NCI)، نرخ بقای ۵ ساله در این حالت حدود ۶۴ درصد است.
غربالگری با سی‌تی‌اسکن کم‌دوز انجام میشود. کل زمان ویزیت حدود ۱۵ دقیقه و خود اسکن حدود ۲ دقیقه طول می‌کشد. دستگاه سی‌تی‌اسکن شبیه یک حلقه‌ی بزرگ (مانند دونات) است. شما روی تخت دراز می‌کشید و اجزای داخل حلقه به دور بدن شما می‌چرخند تا تصاویر لازم تهیه شود.
اگر در اسکن نقطه‌ای دیده شود، احتمالاً یک ندول ریوی است، یعنی توده‌ی کوچکی از بافت. ندول‌های ریوی شایع‌اند و تقریباً در نیمی از افرادی که سی‌تی‌اسکن ریه انجام می‌دهند دیده می‌شوند. بسیاری از آنها کوچکتر از ۱۰ میلی‌متر هستند.
بیشتر ندول‌های ریوی سرطانی نیستند و معمولاً به دلایل دیگری، مانند جای زخم ناشی از یک عفونت قدیمی، ایجاد می‌شوند. این ندول‌ها به‌ندرت مشکل‌ساز می‌شوند، به‌خصوص اگر کوچک باشند.
تنها حدود ۵ درصد ندول‌های ریوی سرطانی هستند. احتمال سرطانی بودن ندول در این شرایط بیشتر است:
ندول بزرگ باشد.
سن فرد بالا باشد.
فرد سیگاری باشد یا سابقه‌ی مصرف دخانیات داشته باشد.
در نظر داشته باشید که غربالگری، هرچند به‌ندرت، ممکن است با این مشکلات همراه باشد:
نتیجه‌ی مثبت کاذب: ممکن است ندولی که سرطانی نیست، در غربالگری سرطانی به نظر برسد و به آزمایش‌ها یا درمان‌های تهاجمی غیرضروری منجر شود.
نتیجه‌ی منفی کاذب: ممکن است سرطانی که وجود دارد، در تصویر دیده نشود و درمان به تأخیر بیفتد.
تشخیص بیش از حد: ممکن است سرطانی پیدا شود که بسیار کند رشد میکند و هرگز در طول عمر فرد مشکلی ایجاد نمی‌کرد. درمان چنین سرطانی می‌تواند عوارض و اضطراب غیرضروری به همراه داشته باشد.
قرار گرفتن در معرض اشعه: سی‌تی‌اسکن از اشعه‌ی ایکس استفاده میکند. مقدار اشعه در سی‌تی‌اسکن کم‌دوز پایین است، اما تکرار آن ممکن است خطر ابتلا به سرطان را در بلندمدت اندکی افزایش دهد.
علائم سرطان ریه
سرفه‌ی مداومی که بهتر نمی‌شود یا بدتر میشود
سرفه همراه با خلط زیاد یا خون
درد قفسه‌ی سینه که با نفس عمیق، سرفه یا خندیدن بدتر میشود
تنگی نفس
گرفتگی صدا
عفونت‌های ریوی مانند برونشیت یا ذات‌الریه که بهبود نمی‌یابند یا مدام برمی‌گردند
بی‌اشتهایی
کاهش وزن بی‌دلیل
احساس ضعف و خستگی
خس‌خس سینه
اگر سرطان ریه به سایر اندام‌ها گسترش یابد، ممکن است این علائم نیز ظاهر شوند:
درد استخوان
تورم غدد لنفاوی
زردی پوست یا چشم
سردرد، سرگیجه یا سایر مشکلات عصبی
مهم‌ترین عوامل خطر ابتلا به سرطان ریه عبارت‌اند از:
سیگار کشیدن: سابقه‌ی مصرف دخانیات احتمال ابتلا به سرطان ریه را افزایش می‌دهد. ۸۰ تا ۹۰ درصد موارد سرطان ریه با مصرف دخانیات مرتبط است.
دود دست دوم: استنشاق دود سیگار اطرافیان نیز احتمال ابتلا به سرطان ریه را بالا میبرد.
عوامل محیطی: قرار گرفتن در معرض گاز رادون، که ممکن است در خانه‌ها و ساختمان‌ها جمع شود، خطر ابتلا را افزایش می‌دهد. آزبست، آلودگی هوا و مواد شیمیایی محیط کار نیز از عوامل خطر به شمار می‌روند.
تفاوت سرطان ریه با بیماری سل چیست؟
سرطان ریه و سل (توبرکلوز) هر دو ریه را درگیر می‌کنند و گاهی علائم مشابهی دارند، اما از نظر علت، سیر بیماری و درمان کاملاً متفاوت‌اند.
سل یک بیماری عفونی است که باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس ایجادش میکند. سرطان ریه عفونی نیست. در سرطان، سلول‌های خود ریه دچار جهش ژنتیکی می‌شوند و کنترل‌نشده رشد می‌کنند. مهم‌ترین عامل خطر آن سیگار است. گاز رادون، آزبست و آلودگی هوا هم در ایجاد آن نقش دارند.
سل فعال ریوی از راه هوا (سرفه، عطسه، صحبت) به دیگران مانند یک بیماری باکتریایی منتقل میشود اما سرطان ریه به هیچ‌وجه واگیر نیست.
علائم مشترک سل و سرطان ریه: سرفه‌ی طولانی (بیش از ۲ تا ۳ هفته)، خلط خونی، کاهش وزن بی‌دلیل، خستگی و درد قفسه‌ی سینه. به همین دلیل گاهی این دو با هم اشتباه گرفته می‌شوند.
علائم متفاوت سل و سرطان ریه:
در سل، تب خفیف عصرگاهی و تعریق شبانه بسیار شایع است. معمولاً سابقه‌ی تماس با فرد مبتلا یا ضعف سیستم ایمنی وجود دارد و بیماری در افراد جوان‌تر هم دیده میشود.
سرطان ریه بیشتر در افراد مسن‌تر و سیگاری دیده میشود. ممکن است با گرفتگی صدا، تنگی نفس پیشرونده یا علائم ناشی از گسترش به سایر اعضا (مثل درد استخوان) همراه باشد. البته هیچ‌کدام از این نشانه‌ها قطعی نیستند.
روش های تشخیص سرطان ریه و سل: در عکس یا سی‌تی‌اسکن ریه، سل معمولاً در قسمت‌های فوقانی ریه حفره (کاویته) یا ضایعات لکه‌ای ایجاد میکند و سرطان بیشتر به شکل توده یا ندول دیده میشود. اما تصویر به‌تنهایی کافی نیست. برای سل، آزمایش خلط انجام میشود (میکروسکوپی، کشت، یا تست مولکولی مثل GeneXpert) اما برای سرطان ریه، نمونه‌برداری (بیوپسی) لازم است.
نکته پزشکی
درمان سل با مصرف منظم چند آنتی‌بیوتیک به مدت حداقل ۶ ماه قابل درمان کامل است، به شرط اینکه دارو قطع نشود.
درمان سرطان ریه به نوع و مرحله‌ی آن بستگی دارد و می‌تواند شامل جراحی، شیمی‌درمانی، پرتودرمانی، درمان هدفمند یا ایمونوتراپی باشد. تشخیص زودهنگام شانس موفقیت را خیلی بیشتر میکند.
هشدار
این دو بیماری می‌توانند هم‌زمان وجود داشته باشند. سابقه‌ی سل و زخم‌های باقی‌مانده از آن هم ممکن است خطر سرطان ریه را کمی بالا ببرد. پس اگر کسی سرفه‌ی طولانی یا خلط خونی دارد، باید حتماً به پزشک (ترجیحاً متخصص ریه) مراجعه کند. تشخیص قطعی فقط با آزمایش و بررسی پزشکی ممکن است.
روش های تشخیص سرطان ریه
ندول‌های ریوی نقاطی هستند که در سی‌تی‌اسکن یا عکس قفسه‌ی سینه دیده می‌شوند. این نقاط همیشه نشانه‌ی سرطان نیستند و ممکن است علت‌های دیگری داشته باشند، مانند:
عفونت‌هایی مانند ذات‌الریه (سینه‌پهلو) یا سل
التهاب غدد لنفاوی
بافت اسکار (جای زخم)
کیست
تصویربرداری
سی‌تی‌اسکن (CT Scan): در این روش با استفاده از اشعه‌ی ایکس تصاویر دقیقی از داخل بدن تهیه میشود. پزشک با این تصاویر اندازه و محل ندول یا تومور ریوی را بررسی میکند.
پت‌اسکن (PET Scan): پیش از این اسکن، مقدار کمی ماده‌ی رادیواکتیو به نام رادیودارو به بدن تزریق میشود تا سلول‌های سرطانی در تصویر برجسته شوند. پت‌اسکن نشان می‌دهد سرطان تا چه اندازه به سایر اندام‌ها گسترش یافته است.
گاهی برای تشخیص دقیق‌تر، ترکیبی از هر دو اسکن (PET-CT) تجویز میشود.
نمونه‌برداری (بیوپسی)
در نمونه‌برداری، پزشک قسمت کوچکی از بافت یا مایع ریه یا اندام‌های اطراف آن را برمی‌دارد. سپس پاتولوژیست این نمونه را زیر میکروسکوپ بررسی میکند تا وجود سلول‌های سرطانی مشخص شود.
برونکوسکوپی
برونکوسکوپی روشی است که در آن پزشک یک لوله‌ی باریک و انعطاف‌پذیر را از راه دهان یا بینی وارد مجاری هوایی ریه میکند، بدون اینکه نیازی به جراحی باشد. با این روش میتوان ندول‌های ریوی را مشاهده کرد و از آنها نمونه گرفت. برونکوسکوپی به تشخیص سرطان در مراحل اولیه، که درمان آسان‌تری دارد، کمک میکند.
مزایای برونکوسکوپی در تشخیص سرطان ریه :
روشی ایمن و دقیق است.
امکان دسترسی به ندول‌های کوچک در بخش‌های عمقی ریه را فراهم میکند.
با تشخیص زودهنگام سرطان، احتمال درمان موفق را افزایش می‌دهد.
آسپیراسیون با سوزن ظریف
در این روش، با یک سوزن بسیار نازک و توخالی و یک سرنگ، مقداری مایع یا بافت از ناحیه‌ی مورد نظر برداشته میشود تا از نظر وجود سلول‌های سرطانی بررسی شود. سوزن با کمک سی‌تی‌اسکن یا سونوگرافی به محل دقیق هدایت میشود.
مراحل و گرید های مختلف سرطان ریه
مرحله‌ی صفر: سلول‌های غیرطبیعی فقط در لایه‌ی پوششی داخلی مجاری هوایی وجود دارند و به بافت‌های عمقی‌تر نفوذ نکرده‌اند.
مرحله‌ی I
IA: قطر تومور ۳ سانتی‌متر یا کمتر است و سرطان به غدد لنفاوی و سایر نقاط بدن سرایت نکرده است.
IB: سرطان به غدد لنفاوی و سایر نقاط بدن سرایت نکرده و یکی از این حالت‌ها وجود دارد:
اندازه‌ی تومور بین ۳ تا ۴ سانتی‌متر است.
اندازه‌ی تومور ۴ سانتی‌متر یا کمتر است و یکی از این ویژگی‌ها را دارد:
سرطان به نایژه‌ی اصلی راه یافته است.
سرطان به پرده‌ی جنب (غشایی که ریه را می‌پوشاند) نفوذ کرده است.
تومور بخشی از مجرای هوایی را مسدود کرده است.
مرحله‌ی II
IIA: اندازه‌ی تومور بین ۴ تا ۵ سانتی‌متر است و سرطان به غدد لنفاوی و سایر نقاط بدن سرایت نکرده است. در این مرحله ممکن است یکی از این ویژگی‌ها نیز وجود داشته باشد:
سرطان به نایژه‌ی اصلی (مجرای هوایی که ریه را به نای متصل میکند) راه یافته است.
سرطان به پرده‌ی جنب نفوذ کرده است.
تومور بخشی از مجرای هوایی را مسدود کرده است.
IIB: یکی از این حالت‌ها وجود دارد:
اندازه‌ی تومور ۵ سانتی‌متر یا کمتر است و سرطان به غدد لنفاوی نزدیک ریه در همان سمت سرایت کرده است.
اندازه‌ی تومور بین ۵ تا ۷ سانتی‌متر است و سرطان به غدد لنفاوی سرایت نکرده است.
بیش از یک تومور جداگانه در همان لوب ریه وجود دارد.
سرطان بدون درگیری غدد لنفاوی، به دیواره‌ی قفسه‌ی سینه، لایه‌ی خارجی پرده‌ی جنب، عصب فرنیک یا پرده‌ی دور قلب (پریکارد) نفوذ کرده است.
مرحله‌ی III
اندازه‌ی تومور ۳ سانتی‌متر یا کمتر است و سرطان به غدد لنفاوی میانه‌ی قفسه‌ی سینه (مدیاستن) سرایت کرده است.
اندازه‌ی تومور بین ۳ تا ۵ سانتی‌متر است و سرطان به غدد لنفاوی مدیاستن سرایت کرده است. ممکن است به نایژه‌ی اصلی یا پرده‌ی جنب هم رسیده یا بخشی از مجرای هوایی را مسدود کرده باشد.
اندازه‌ی تومور بین ۵ تا ۷ سانتی‌متر است و سرطان به غدد لنفاوی سرایت کرده است، یا دو یا چند تومور جداگانه در یک ریه وجود دارد.
اندازه‌ی تومور بیش از ۷ سانتی‌متر است، یا سرطان به یک یا چند ناحیه مانند فضای میان دو ریه (مدیاستن)، قلب، رگ‌های اصلی نزدیک قلب، نای، مری یا پرده‌ی دیافراگم سرایت کرده است.
مرحله‌ی IV
IVA: تومور می‌تواند هر اندازه‌ای داشته باشد و یکی از این حالت‌ها وجود دارد:
سرطان به ریه‌ی دیگر سرایت کرده است.
سرطان به پرده‌ی جنب یا پرده‌ی دور قلب (پریکارد) گسترش یافته است.
مایع حاوی سلول‌های سرطانی در اطراف ریه‌ها یا قلب جمع شده است.
سرطان فقط به یک نقطه در خارج از قفسه‌ی سینه، مانند یک غده‌ی لنفاوی دوردست یا یک اندام، سرایت کرده است.
IVB: تومور می‌تواند هر اندازه‌ای داشته باشد و سرطان به چند نقطه در یک یا چند اندام خارج از قفسه‌ی سینه سرایت کرده است؛ برای مثال:
مغز
استخوان‌ها
کبد یا غدد فوق‌کلیوی
روش های درمان سرطان ریه
پرتودرمانی
در پرتودرمانی از پرتوهای پرانرژی برای کوچک کردن یا از بین بردن تومور استفاده میشود. پرتودرمانی ممکن است به‌تنهایی، پیش یا پس از جراحی، یا همراه با شیمی‌درمانی انجام شود.
پرتودرمانی استریوتاکتیک بدن (SBRT): در این روش، دوزهای بالای پرتو با دقت بسیار زیاد و از زاویه‌های مختلف روی تومور متمرکز میشود.
پرتودرمانی با شدت متغیر (IMRT): رایانه و تصاویر سه‌بعدی سی‌تی‌اسکن کمک می‌کنند تومور با دقت بیشتری هدف قرار گیرد و اندام‌های سالم کمتر در معرض پرتو باشند.
پرتودرمانی هدایت‌شده با تصویر (IGRT): در این روش، پزشکان هنگام درمان با تصویربرداری محل دقیق تومور را پیدا می‌کنند و تابش پرتو را با حرکات تنفسی هماهنگ می‌کنند، چون ریه‌ها و تومور با هر نفس جابه‌جا می‌شوند. این کار باعث میشود بافت‌های سالم کمتر در معرض پرتو قرار گیرند.
شیمی‌درمانی
در شیمی‌درمانی از داروهایی استفاده میشود که سلول‌های سرطانی را از بین می‌برند یا رشد آنها را متوقف می‌کنند. این داروها معمولاً به‌صورت تزریق وریدی و گاهی به شکل قرص تجویز می‌شوند.
پیش از جراحی: شیمی‌درمانی پیش از جراحی می‌تواند تومور را کوچک کند و جراحی را آسان‌تر سازد.
پس از جراحی: شیمی‌درمانی پس از جراحی به از بین بردن سلول‌های سرطانی باقی‌مانده در بدن کمک میکند و احتمال بازگشت بیماری را کاهش می‌دهد.
برونکوسکوپی درمانی
با این روش میتوان بدون جراحی به داخل مجاری هوایی ریه دسترسی پیدا کرد. برونکوسکوپی درمانی برای باز کردن راه هوایی که با تومور مسدود شده، بسیار مؤثر است.
پزشک یک لوله‌ی باریک و انعطاف‌پذیر (برونکوسکوپ) را وارد مجاری هوایی میکند، محل انسداد را پیدا میکند و در صورت نیاز یک لوله‌ی کوچک به نام استنت در آن قرار می‌دهد تا راه هوایی باز بماند. این روش سرطان را درمان نمی‌کند، اما تنفس را آسان‌تر میکند.
ایمونوتراپی
ایمونوتراپی به سیستم ایمنی بدن کمک میکند سلول‌های سرطانی را بهتر شناسایی کند و با آنها مبارزه کند. این داروها معمولاً به‌صورت تزریق وریدی و به‌تنهایی یا همراه با روش‌های درمانی دیگر تجویز می‌شوند.
جراحی
در جراحی، تومور، غدد لنفاوی مجاور و هر بخش دیگری که سرطان به آن سرایت کرده باشد، از بدن خارج میشود. پزشک نوع جراحی مناسب را بر اساس اندازه و محل تومور و وضعیت سلامت عمومی شما انتخاب میکند.
چطور سلامت ریه را در خانه بررسی کنیم؟ راهنمای کاربردی تست‌های خانگی
هشدار
پیش از هر چیز باید یک نکته‌ی مهم را بدانید: هیچ تست خانگی نمی‌تواند بیماری‌هایی مثل سل یا سرطان ریه را تشخیص دهد یا رد کند. تشخیص این بیماری‌ها فقط با عکس ریه، سی‌تی‌اسکن، آزمایش خلط یا نمونه‌برداری ممکن است. تست‌های خانگی ابزاری برای پایش هستند، نه جایگزین پزشک.
۱. پیک‌فلومتر: سنجش قدرت بازدم
پیک‌فلومتر دستگاهی کوچک و کم‌هزینه است که سرعت حداکثر هوای خروجی از ریه‌ها را اندازه می‌گیرد. آن را می‌توانید از داروخانه‌ها و فروشگاه‌های تجهیزات پزشکی تهیه کنید.
روش استفاده: بایستید، یک نفس عمیق بکشید و با تمام قدرت و به‌سرعت در دستگاه فوت کنید. این کار را سه بار تکرار کنید و بهترین عدد را یادداشت کنید.
عدد طبیعی به سن، قد و جنسیت بستگی دارد. جدول مقادیر مرجع معمولاً همراه دستگاه ارائه میشود. این ابزار بیشترین کاربرد را برای افراد مبتلا به آسم یا بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD) دارد. اگر عدد شما مدام پایین‌تر از حد انتظار است، بهتر است با پزشک مشورت کنید.
۲. اسپیرومتر خانگی: نگاهی دقیق‌تر
اسپیرومتری یکی از اصلی‌ترین آزمون‌های عملکرد ریه در کلینیک‌هاست. امروزه نسخه‌های قابل‌حمل آن، که گاهی به گوشی هوشمند متصل می‌شوند، در دسترس‌اند و شاخص‌هایی مانند FEV1 (حجم بازدم در ثانیه‌ی اول) و FVC (ظرفیت حیاتی) را اندازه می‌گیرند.
دقت این دستگاه‌ها از اسپیرومتری کلینیکی کمتر است. با این حال، برای پیگیری روند تغییرات در طول زمان می‌توانند مفید باشند.
۳. پالس‌اکسیمتر: میزان اکسیژن خون
پالس‌اکسیمتر با قرار گرفتن روی نوک انگشت، درصد اشباع اکسیژن خون را نشان می‌دهد.
عدد ۹۵ تا ۱۰۰ درصد در حالت استراحت معمولاً طبیعی است.
عددی که مدام زیر ۹۲ تا ۹۴ درصد باشد، یا با فعالیت سبک به‌طور محسوس افت کند، نیاز به بررسی پزشکی دارد.
توجه داشته باشید که لاک ناخن، سردی دست و حرکت هنگام اندازه‌گیری می‌توانند نتیجه را نادرست کنند.
۴. تست‌های ساده‌ی فعالیت بدنی
گاهی بدن خودش بهترین معیار است.
تست پله: اگر بالا رفتن از یک یا دو طبقه پله، نسبت به گذشته یا در مقایسه با همسالان‌تان، شما را به‌شدت به نفس‌نفس می‌اندازد، این موضوع ارزش پیگیری دارد.
تست پیاده‌روی ۶ دقیقه‌ای: شش دقیقه با سرعت معمول راه بروید و مسافت طی‌شده و میزان تنگی نفس‌تان را یادداشت کنید. اگر هم‌زمان پالس‌اکسیمتر داشته باشید، نتیجه اطلاعات بیشتری به شما می‌دهد. با تکرار این تست در فواصل منظم می‌توانید روند تغییرات را ببینید.
یک باور رایج اما نادرست
در فضای مجازی تست‌هایی مثل «مدت زمانی که می‌توانید نفس‌تان را نگه دارید» به‌عنوان معیار سلامت ریه معرفی می‌شوند. این تست‌ها اعتبار تشخیصی ندارند و نباید بر اساس آنها درباره‌ی سلامت خود نتیجه‌گیری کنید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر هر یک از علائم زیر را دارید، به‌جای تکیه بر تست‌های خانگی، به پزشک، ترجیحاً متخصص ریه، مراجعه کنید:
سرفه‌ای که بیش از سه هفته طول کشیده
خلط خونی
کاهش وزن بدون دلیل مشخص
تعریق شبانه یا تب طولانی‌مدت
تنگی نفس تازه یا رو به بدتر شدن
درد قفسه‌ی سینه
گرفتگی صدای طولانی
در بسیاری از موارد، اولین قدم تشخیصی یک عکس ساده‌ی قفسه‌ی سینه و در صورت نیاز آزمایش خلط است. هر دو در دسترس‌اند و هزینه‌ی زیادی ندارند.
برای افراد سیگاری: اگر سیگار می‌کشید یا سابقه‌ی طولانی مصرف سیگار دارید، درباره‌ی سی‌تی‌اسکن کم‌دوز ریه برای غربالگری سرطان ریه با پزشک‌تان صحبت کنید. تشخیص زودهنگام شانس درمان موفق را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد.
جمع‌بندی
تست‌های خانگی مثل پیک‌فلومتر، پالس‌اکسیمتر و تست‌های فعالیت بدنی ابزارهای مفیدی برای آگاهی از وضعیت تنفسی و پیگیری تغییرات هستند. اما جای معاینه و آزمایش‌های پزشکی را نمی‌گیرند. به علائم بدن‌تان توجه کنید و اگر نشانه‌ی هشداردهنده‌ای دیدید، مراجعه به پزشک را به تعویق نیندازید.
دیدگاه‌ها و پرسش‌ها