اسکن SPECT/CT چیست؟
اسکن SPECT/CT یکی از انواع اسکن های پزشکی هسته ای میباشد که در آن تصاویر از دو نوع مختلف مدالیته با هم ترکیب میشوند. اسکن ترکیبی میتواند اطلاعات دقیقی درمورد نحوه ی عملکرد قسمت های مختلف بدن بدهد و به طور مشخص مشکل ها را مشخص کند.
بسیاری از تست های تصویربرداری شکل بافت و ارگان داخل بدن را نشان میدهند درحالی که اسکن SPECT یک نوع تصویربرداری است که نحوه عملکرد بافت ها و ارگان ها را در سطح مولکولی نشان میدهد. برای مثال، اسکن SPECT میتواند تغییرات عملکرد مغز را در هنگام ابتلا به بیماری پارکینسون یا صرع نشان دهد. همچنین میتواند با ردیابی جریان خون، جزئیات بیماری‌های رگ‌های خونی را نشان دهد. همچنین میتواند فعالیت گلبول‌های سفید خون را برای تشخیص عفونت تعیین کند.
SPECT مخفف Single-Photon Emission Computed Tomography به معنای توموگرافی کامپیوتری با انتشار تک فوتونی میباشد.
تصویربرداری SPECT بعد از تزریق مقدار کمی ماده ی رادیواکتیو به نام رادیو دارو انجام میشود. این ماده با توجه به نوع اسکنی که قرار است انجام شود، در نواحی خاصی از بدن جذب میشود.
بعد از مدت زمان مشخص بعد از تزریق از شما خواسته میشود تا راحت روی یک تخت مخصوص دراز بکشید. یک دوربین گاما بالای بدن شما قرار میگیرد و دور شما میچرخد.
دوربین، ماده ی رادیواکتیو داخل بدن شما را تشخیص داده و اطلاعات به شکل یک تصویر نمایش داده خواهد شد. تصویر برداری CT هم انجام میشود به این علت که مکان دقیق جذب ماده ی رادیواکتیو در بدن نمایش داده شود.
اسکن هسته ای SPECT/CT کاربردهای مختلفی برای تست اندام های مختلف بدن و اطلاع از وضعیت سلامت آن ها دارد.
تصویر برداری SPECT باتوجه به نوع اسکن، برای بررسی وضعیت های مختلف بدن انجام میشود:
بیماری های مغز:
تصویربرداری SPECT میتواند مناطقی از مغز با فعالیت بالا یا فعالیت پایین را نشان دهد. همچنین میتواند جریان خون یا فقدان جریان خون در مغز را نشان دهد. اسکن‌های SPECT میتوانند به تشخیص یا نظارت بر شرایطی از جمله موارد زیر کمک کنند:
سکته مغزی یا سایر مشکلات جریان خون
بیماری‌هایی که باعث از دست دادن حافظه میشوند
بیماری پارکینسون یا سایر اختلالات حرکتی
تومورهای مغزی
صرع یا سایر شرایطی که باعث تشنج میشوند
بیماری های قلب: اسپکت سی تی قلب به متخصصان در تشخیص بیماری‌های قلبی، پیگیری پیشرفت بیماری و مشاهده تأثیر درمان‌ها کمک کنند. اسکن‌های SPECT میتوانند به تیم مراقبت‌های بهداشتی در درک بهتر موارد زیر کمک کنند:
بیماری‌های رگ‌های خونی قلب
آسیب به بافت‌ها پس از حمله قلبی
نتایج جراحی بای‌پس و سایر درمان‌های جراحی
سلامت پیوند قلب
گزینه‌های درمانی و برنامه‌ریزی برای جراحی قلب
بیماری های استخوان: اسپکت سی تی استخوان میتواند فعالیت سلولی را در سلول‌های استخوانی نشان دهند که به متخصصان مراقبت‌های بهداشتی کمک میکند تا موارد زیر را ببینند:
شکستگی‌ها یا عفونت‌های استخوان
سلول‌های سرطانی در استخوان
محل‌های نمونه‌برداری از بافت استخوان برای آزمایش آزمایشگاهی
SPECT/CT برای چه موارد دیگری استفاده میشود؟
علاوه بر مواردی که در مقاله شما ذکر شده، راهنماهای تخصصی SPECT/CT کاربردهای دیگری را نیز مطرح کرده‌اند، از جمله:
تومورها
اختلالات تیروئید
اختلالات پاراتیروئید
اختلالات سیستم اسکلتی
التهاب یا عفونت
بررسی سیستم لنفاوی
بیماری‌های قلبی
بیماری‌های مغزی
خون ریزی در دستگاه گوارش
کبد
نوع کاربرد SPECT/CT به رادیودارو، اندام مورد بررسی و سؤال بالینی بستگی دارد.
چرا ترکیب SPECT و CT میتواند به تشخیص دقیق‌تر کمک کند؟
یکی از محدودیت‌های تصاویر عملکردی پزشکی هسته‌ای این است که یک ناحیه با جذب غیرطبیعی ممکن است بدون اطلاعات آناتومیک، محل دقیق مشخصی نداشته باشد.
ترکیب تصاویر SPECT و CT امکان تعیین دقیق‌تر محل یافته‌های عملکردی را فراهم میکند. این اطلاعات میتواند به تشخیص بهتر و در برخی موارد به برنامه‌ریزی درمان کمک کند. مطالعات و راهنماهای تخصصی نیز نشان داده‌اند که SPECT/CT در برخی کاربردها میتواند اطلاعات بیشتری نسبت به SPECT یا CT به‌تنهایی فراهم کند.
چه کسی تصویر برداری SPECT/CT را انجام میدهد؟
فردی که تصویربرداری را انجام میدهد تکنولوژیست نامیده میشود. تکنولوژیست روند تصویربرداری و این که به چه حالتی قرار بگیرید را به شما توضیح میدهد. این مسئله حائز اهمیت است که در طول اسکن به طور ثابت دراز بکشید و حرکتی نداشته باشید.
آیا به آمادگی خاصی قبل از تصویر برداری هسته ای یا اسپکت نیاز است؟
رژیم غذایی نرمال خود را داشته باشید و داروهایی که پزشک تجویز کرده را مصرف کنید مگر آن که طور دیگری به شما گفته شود.
تلاش کنید که لباس هایی راحت و بدون زیپ و کلیپس فلزی بپوشید. اگر ممکن نیست، گان بیمارستان تهیه کنید.
لطفا وسایل شخصی ارزشمند را همراه خود نیاورید.
آیا دیابت در تصویر برداری هسته ای پت اسکن یا اسپکت سی تی تاثیری دارد؟
بله ممکن است نیاز به قطع مصرف قرص های دیابت باشد این مورد را حتما به پزشک گزارش دهید.
قبل از اسکن من چه اتفاقی میفتد؟ و چه کاری باید انجام دهم؟
زمانی که به بخش پزشکی هسته ای رسیدید، به سمت میز پذیرش بروید. تکنولوژیست و یا پرستار میتوانند به هر سوالی که درمورد اسکن دارید پاسخ بدهند.
این روند نیازمند تزریق ماده ی رادیواکتیو میباشد. فاصله ی زمانی بین تزریق تا تصویربرداری بسته به نوع بررسی، ممکن است از ساعت تا روز متغیر باشد.
بسته به اینکه کدام ناحیه از بدن شما قرار است اسکن شود، ممکن است از شما خواسته شود که لباس‌هایتان را درآورید، که در این صورت، یک گان در اختیارتان قرار میگیرد.
چطور نوبت اسپکت سی تی SPECT/CT هسته ای بگیرم؟
اطلاعات مهم
وارد وبسایت بی نوبت شوید و مدارک و نسخه ی پزشک خود را بارگذاری کنید. بی نوبت با بررسی شرایط شما بهترین و نزدیک مرکز اسکن هسته ای را به شما معرفی میکند.
اسکن‌های SPECT شامل دو مرحله هستند: دریافت رادیودارو، انجام اسکن SPECT
دریافت رادیودارو: یک سوزن در رگ دست یا بازوی شما قرار داده میشود. ممکن است هنگام قرار دادن سوزن کمی درد خفیف وجود داشته باشد. رادیودارو مایعی است که از طریق یک لوله IV متصل به سوزن وارد خون شما میشود. ممکن است هنگام ورود رادیودارو، بازوی شما سرد شود. در موارد نادر، ممکن است رادیودارو بلعیده شود، استنشاق شود یا مستقیماً به اندام مورد مطالعه تزریق شود. ممکن است از شما خواسته شود قبل از اسکن، 30 دقیقه یا بیشتر در یک اتاق آرام دراز بکشید. این به بدن شما زمان میدهد تا ردیاب رادیواکتیو را جذب کند. در برخی موارد، ممکن است لازم باشد چند ساعت یا به ندرت، چند روز بین تزریق و اسکن SPECT خود صبر کنید.
انجام اسکن:
دستگاه SPECT دارای یک سیستم دایره‌ای با چندین دوربین است که تابش رادیودارو را تشخیص میدهد. سیستم دوربین شما را احاطه کرده و ممکن است در حالی که روی میز دراز کشیده‌اید، دور شما بچرخد. ممکن است از شما خواسته شود موقعیت خود را تغییر دهید. در طول اسکن، باید برای مدت زمان مشخصی کاملاً بی‌حرکت دراز بکشید. ممکن است بین این دوره‌ها استراحت داشته باشید. ممکن است به کودکان یا افرادی که در مورد این روش مضطرب هستند، دارو داده شود تا به آنها در آرامش کمک کند. تیم مراقبت‌های بهداشتی ممکن است یک متخصص را برای کمک به بی‌حرکت ماندن یا مقابله با اضطراب در نظر بگیرد. اسکن ممکن است بسته به تصویربرداری مورد نیاز، از 20 دقیقه تا چند ساعت طول بکشد.
مراقبت های بعد از اسکن هسته ای یا پت اسکن:
ماده رادیواکتیو به طور طبیعی دفع میشود. بیشتر ردیاب رادیواکتیو ظرف چند ساعت تا چند روز پس از اسکن SPECT از طریق ادرار و مدفوع از بدن شما خارج میشود. ممکن است به شما گفته شود که پس از اسکن SPECT مقدار زیادی آب بنوشید تا رادیودارو از بدن شما خارج شود.
رادیودارو از چه اجزایی تشکیل شده است؟
رادیوداروهای مورد استفاده در SPECT معمولاً از دو بخش تشکیل میشوند: یک بخش رادیواکتیو که توسط دوربین گاما قابل شناسایی است و بخشی که باعث میشود این ماده به بافت یا فرایند خاصی در بدن دسترسی پیدا کند.
با توجه به نوع رادیودارو، جذب آن در قسمت‌های مختلف بدن متفاوت است و به همین دلیل رادیوداروهای مختلف برای بررسی اندام‌ها و فرایندهای متفاوت استفاده میشوند.
هشدار
تا حد امکان باید از انجام اسکن SPECT/CT و پت اسکن برای زنان باردار اجتناب شود.
برای جلوگیری از تابش تصادفی، از همه زنان بین ۱۱ تا ۵۵ سال تاریخ آخرین قاعدگی آنها پرسیده میشود. بر اساس این اطلاعات، کارکنان تصمیم می‌گیرند که آیا دلیلی برای به تعویق انداختن تصویربرداری وجود دارد یا ادامه آن بی‌خطر است.
اسکن هسته ای چگونه است و چه احساسی دارد؟
شما نباید هیچ چیزی که باعث ناراحتی شود احساس کنید. اگرچه، اگر بخش سی‌تی‌اسکن تصویربرداری شما نیاز به تزریق رنگ اشعه ایکس داشته باشد، ممکن است در تمام بدن خود احساس گرما و احساسی مانند دفع آب داشته باشید. اگر این احساسات را داشته باشید، ظرف 30 ثانیه برطرف میشوند. تکنسین این موضوع را برای شما توضیح خواهد داد.
بعد از تمام شدن اسکن میتوانم رانندگی کنم؟
بله اسکن هسته ای اختلالی در هوشیاری ایجاد نمیکند.
مزایای انجام اسکن SPECT/CT چیست؟
این معاینه به پزشک کمک میکند تا تشخیص صحیح را انجام داده و درمان صحیح را برای شما تجویز شود.
برای افرادی که ضربان‌ساز قلب و سایر دستگاه‌های الکترونیکی قابل کاشت قلبی عروقی (CIED) دارند، بی‌خطر است.
میتواند مشکلاتی را پیدا کند که سایر روش‌های تصویربرداری قادر به تشخیص آنها نیستند.
میتواند به پزشک شما بگوید که عملکرد اندام‌های شما چگونه است.
خطرات انجام اسکن SPECT/CT چیست؟
ما دائماً با تابش زمینه زندگی می‌کنیم. مقدار اضافی تابشی که از اسکن SPECT/CT دریافت می‌کنید، کم است. تجهیزات مدرن به گونه‌ای طراحی شده‌اند که دوز دریافتی بیماران را تا حد امکان پایین نگه دارند. اگر پزشک شما درخواست اسکن کرده است، پس او تصمیم گرفته است که مزایای داشتن اطلاعاتی که اسکن ارائه میدهد، بیشتر از خطر دوز کم تابش است.
هشدار
از آنجایی که تابش میتواند به نوزادان متولد نشده آسیب برساند، اگر باردار هستید یا ممکن است باردار باشید، لطفاً قبل از انجام اسکن به رادیوگرافیست یا پرستار اطلاع دهید. این بسیار مهم است.
چه کسانی نباید اسکن SPECT انجام دهند؟
اکثر افراد با اسکن SPECT مشکلی ندارند، اما اگر موارد زیر را دارید، نباید این اسکن را انجام دهید: باردار یا شیرده هستید و یا به رادیوداروها حساسیت دارید (این مورد نادر است، اما ممکن است).
چه زمانی باید از نتایج اسکن SPECT خود مطلع شوم؟
نتایج اسکنSPECT حدودا پس از یک هفته آماده میشود. پس از تصویربرداری، یک رادیولوژیست تصاویر گرفته شده شما را تفسیر میکند. سپس آنها گزارشی از یافته‌های خود تهیه می‌کنند تا با پزشکی که تصویربرداری را تجویز کرده است، به اشتراک بگذارند. پزشک شما در مورد نتایج با شما صحبت خواهد کرد و مراحل بعدی مناسب را تعیین خواهد کرد.
تفاوت نقش SPECT و CT در تصویربرداری ترکیبی
در تصویربرداری SPECT/CT، هرکدام از دو روش تصویربرداری اطلاعات متفاوتی ارائه می‌کنند. SPECT اطلاعات عملکردی و فیزیولوژیک مربوط به جذب رادیودارو را فراهم میکند، درحالی‌که CT اطلاعات آناتومیک و ساختاری را ارائه میدهد.
در دستگاه SPECT/CT، تصاویر حاصل از SPECT و CT با کمک کامپیوتر روی یکدیگر قرار می‌گیرند و تصویر ترکیبی ایجاد میشود. این تطبیق تصاویر کمک میکند محل دقیق یک ناحیه با جذب غیرطبیعی رادیودارو مشخص شود و ارتباط یافته عملکردی با ساختار آناتومیک بدن بهتر مشخص شود.
آیا CT در SPECT/CT همیشه یک CT تشخیصی کامل است؟
خیر. نوع CT انجام‌شده در SPECT/CT میتواند با توجه به هدف تصویربرداری متفاوت باشد.
در برخی بررسی‌ها از CT با دوز پایین و بدون ماده حاجب بیشتر برای اصلاح تضعیف و تعیین محل دقیق یافته‌های SPECT استفاده میشود. در برخی شرایط نیز ممکن است CT تشخیصی با کیفیت بالاتر و در صورت نیاز همراه با ماده حاجب انجام شود تا اطلاعات آناتومیک بیشتری در اختیار پزشک قرار گیرد.
بنابراین نوع CT مورد استفاده به نوع بررسی، سؤال بالینی و پروتکل مرکز پزشکی هسته‌ای بستگی دارد.
تصاویر SPECT چگونه نمایش داده میشوند؟
تصاویر SPECT میتوانند به‌صورت رنگی یا در طیف‌های مختلف خاکستری نمایش داده شوند.
تفاوت رنگ یا شدت تصویر میتواند میزان جذب رادیودارو در قسمت‌های مختلف بدن را نشان دهد. برای مثال، در برخی تصاویر SPECT مغز، تفاوت شدت یا رنگ میتواند نشان‌دهنده تفاوت فعالیت سلولی در مناطق مختلف مغز باشد.
آمادگی اختصاصی برای اسکن پرفیوژن قلب
آمادگی اسکن‌های SPECT قلب، به‌خصوص اسکن پرفیوژن میوکارد، میتواند با سایر انواع SPECT متفاوت باشد.
در برخی پروتکل‌های اسکن پرفیوژن قلب، توصیه میشود بیمار برای مدت مشخصی پیش از آزمایش از مصرف مواد حاوی کافئین خودداری کند. کافئین میتواند با برخی داروهای مورد استفاده برای تست استرس تداخل داشته باشد.
راهنمای انجمن‌های تخصصی برای برخی تست‌های پرفیوژن قلب، پرهیز از کافئین به مدت حداقل ۱۲ ساعت پیش از تست را توصیه میکند. همچنین در برخی پروتکل‌ها، ناشتا بودن برای مدت مشخصی پیش از آزمایش توصیه میشود. دستور دقیق باید بر اساس پروتکل مرکز و نوع تست تعیین شود.
در صورت استفاده از ماده حاجب در بخش CT چه نکاتی اهمیت دارد؟
در برخی انواع SPECT/CT ممکن است بخش CT به ماده حاجب نیاز داشته باشد. در چنین شرایطی، سابقه واکنش به ماده حاجب و برخی شرایط پزشکی باید پیش از انجام تصویربرداری بررسی شود.
راهنماهای تخصصی تأکید می‌کنند که در صورت استفاده از CT با ماده حاجب، سابقه حساسیت به ماده حاجب یددار باید به تیم پزشکی اطلاع داده شود.
شما میتوانید هر سوالی درباره اسپکت و اسکن های هسته ای دارید از مشاوران بی نوبت بپرسید.
دیدگاه‌ها و پرسش‌ها